Masaccio'nun Vergi Parası: Brancacci Şapeli'ndeki fresk nasıl okunur

Hikâye

Konu, Matta İncili'nin 17. bölümünden gelir. İsa ve havarileri Kefernahum'a vardıklarında, vergi toplayıcıları efendilerinin vergiyi ödeyip ödemediğini sorar. İsa, Petrus'a suya gidip oltasını atmasını söyler: yakaladığı ilk balığın ağzında bir sikke bulacaktır; bu, ikisi için de yeterlidir. Petrus öyle yapar ve öder.

Bu, Aziz Petrus'un hayatını anlatan bir dizi için alışılmadık bir konudur ve tarihçiler bunu uzun zamandır 1420'lerin Floransa'sıyla ilişkilendirir. Şehir, 1427'de getirilen ve en ağır yükü zengin tüccar ailelerine düşen yeni bir servet vergisi olan Catasto'yu tartışmaktadır. İsa'nın bizzat bir verginin borçlu olduğunu kabul ettiği bir tablo, bir tüccar hamisi için yapılmış sivil bir savunma olarak okunur.

Tek bir manzarada üç an

Masaccio hikâyeyi, tabloyu panellere bölmeden üç kez anlatır. Merkezdeki grup ilk anı gösterir. Kısa turuncu tunik ve çıplak bacaklarla arkadan görülen bir vergi toplayıcısı, İsa'ya dönerek elini uzatır. On ikilerin ortasındaki İsa ona yanıt verir ve bir eliyle sola işaret eder; yanındaki Petrus da sanki bu talimatı biraz isteksizce tekrarlıyormuş gibi aynı hareketi yapar.

Hareketi en sola kadar takip edin. Orta uzaklıkta, göl kıyısında Petrus pelerinini yere sermiş çömelmiş, sikkeyi balığın ağzından alır. Küçüktür ve gözden kaçması kolaydır; onu bulmanın keyfi de biraz buradadır.

Şimdi sağa bakın. Şehir kapısını temsil eden bir binanın kemeri altında, mavinin üzerine sarı pelerinini giymiş Petrus, sikkeyi toplayıcının eline bastırır. Toplayıcı, her sahnede bir kez olmak üzere, aynı tunik içinde iki kez görünür. Üç epizot soldan, merkezden, sağdan okunur; ama göz, dramanın olduğu merkezde başlar ve jestlerle dışa doğru yönlendirilir.

Bir havari halkası

Havariler İsa'nın etrafında gevşek bir çember oluşturur, birbirlerine yakın dururlar, başları az çok aynı hizadadır. Bu, kalabalığı kompoze etmenin Giotto'ya kadar uzanan bir yoludur; Masaccio onun fresklerini Floransa'da incelemiş olacaktı ve bu düzenleme gruba mimarinin sağlamlığını kazandırır. Her figür yere basar, ayakları sağlamdır ve her birinin kendine özgü bir yüzü vardır: yaşlı ve sakallı, genç ve tıraşlı, şaşkın, sert.

Ağır pelerinler gerçek bedenler üzerinde gerçek kumaş gibi sarkar. Masaccio onları ana hatlarla değil, ışık ve gölgeyle biçimlendirir ve yünün ağırlığını hissedersiniz. Sonraki ressamların şapele gelip incelemek istediği buydu. Aralarında, bu freskteki Petrus figürünün kalem çizimi Münih'te günümüze ulaşan genç Michelangelo da vardı.

Grubun en sağındaki havari, şarap rengi peleriniyle diğerlerinden daha keskin, daha bireysel bir yüze sahiptir. Bazıları onun Masaccio'nun otoportresi olduğunu öne sürmüştür; bazıları ise Felice Brancacci'nin portresi olduğunu. Kimse bilmiyor.

Kimsenin neredeyse hiç hareket etmediğine de dikkat edin. İşaret eden eller bir yana, figürler neredeyse hareketsizdir. Masaccio dramını eylemden değil ağırlıktan, bakıştan ve jestten alır ve bu ölçülülük, sahnenin neden bu kadar ağırbaşlı hissettirdiğinin bir parçasıdır.

Perspektif: tüm çizgiler İsa'ya çıkar

Sağdaki bina tek noktalı perspektifle çizilmiştir. Geriye kaçan çizgilerini uzatırsanız, ufukta tek bir noktada buluşurlar ve o nokta İsa'nın başıdır. Resmin geometrisi ile anlamı örtüşür: kaçış noktası, hikâyenin merkezidir.

Masaccio, merkezi bir kaçış noktasını bu şekilde kullanan ilk ressamlar arasındaydı. Yöntemi geliştirmiş olan Brunelleschi'nin ve heykeltıraş Donatello'nun arkadaşıydı. The Tribute Money, yöntemin neler yapabileceğinin en net erken gösterimlerinden biridir: boyalı bir duvara içine yürüyebileceğiniz bir mekân kazandırmak.

Perspektif, şapelde duran ve yukarı bakan biri için kurgulanmıştır. O kişi sizsiniz. Zeminin ortasından bakıldığında figürler, freskin altındaki çıkıntıyla sürekliymiş gibi görünen bir zemin üzerinde oturur.

Şapelin penceresinden gelen ışık

The Tribute Money'de, yanındaki Expulsion'da olduğu gibi, ışık sağdan düşer ve figürler gölgelerini sola doğru yansıtır. Sağ taraf, şapeldeki gerçek ışığın geldiği yöndür: sunağın arkasındaki uç duvardaki pencere. Masaccio ışığı, sanki o pencereden resmin içine geliyormuş gibi boyamıştır.

Bu, büyük sonuçları olan küçük bir karardır. Figürler artık duvar üzerindeki süslemeler olmaktan çıkar ve sizinle aynı ışıkta duran bedenlere dönüşür. Havarilerin ayaklarının altındaki zemindeki gölgelere ve her pelerinin sağ yanının aydınlanıp sol yanının gölgeye düşmesine bakın.

Manzara ve gökyüzü

Grubun arkasında, bulutlu bir gökyüzü altında çıplak dağlar silsilesine doğru uzanan bir göl kıyısı uzanır. Dağlar uzaklaştıkça daha solgun ve daha mavi bir hal alır; mesafe gerçekte böyle görünür. Ressamlar buna atmosferik ya da hava perspektifi der ve burada bu, binanın çizgisel perspektifiyle birlikte işler.

Ağaçlar çıplak gövdelerdir. Bu bir tasarım değil, hasardır. Fresk ressamları, kuru sıva üzerine yaprak gibi bazı detaylar eklemişlerdi ve bu dokunuşlar, ıslak sıvaya bağlanmış renkler kadar kalıcı olmaz. Yapraklar gitmiştir; İsa'nın cübbesinin mavisinin büyük kısmı da gitmiştir, ki bu da kısmen kuru uygulanmıştı.

Otuz iki günlük sıva

Fresk, ıslak kireç sıvası üzerine boyanır. Sıva kurudukça pigment içine kilitlenir, bu yüzden ressam her sabah ancak sıva donmadan önce boyayabileceği kadar taze sıva yayabilir. Bu yamalardan her birine giornata, yani bir günlük iş denir. Nereye bakacağınızı bilirseniz, bir fresk boyunca bunlar arasındaki birleşim yerleri çoğu zaman izlenebilir.

Tribute Money üzerine yapılan incelemeler 32 giornata sayar. Sunağın arkasındaki Masolino'nun St Peter Preaching eseri sekiz gün sürmüştür. Fark kısmen boyuttan, kısmen de hırstan kaynaklanır: en çok özen gerektiren yüzler ve eller çoğu zaman kendilerine ait bir giornata'ya sahiptir.

Yangın, kir ve restorasyon

Fresk zorlu bir tarih geçirmiştir. 1746–48'de şapelin üst kısımları yeniden dekore edilmiş, üstteki tonoz ve lunetler kaybolmuştur. 1771'de bir yangın Carmine kilisesinin içini yok etmiştir. Şapel ayakta kalmış, ancak duman ve sonraki temizlik tabloları karanlık bırakmıştır; o kadar karanlık ki Masaccio uzun süre kasvetli, taş gibi bir renk ressamı olarak tanımlanmıştır.

1990'da tamamlanan 1980'lerdeki tam restorasyon, kiri ve sonraki eklemeleri ortadan kaldırmıştır. Orijinal rengi ortaya çıkarmıştır: şimdi gördüğünüz turuncular, pembeler, yeşiller ve maviler. Ayrıca boyanın kuru uygulandığı yerlerde ne kadarının kaybolduğunu da doğrulamıştır. Geriye kalan, Masaccio'nun rengidir, modern bir yeniden boyama değil.

Masaccio kimdi

Masaccio, 21 Aralık 1401'de Floransa'nın güneydoğusundaki tepelerde, o zamanlar Castel San Giovanni, bugün San Giovanni Valdarno olan yerde Tommaso di Ser Giovanni di Simone olarak doğmuştur. Noter olan babası, o beş yaşındayken ölmüştür. Eğitimi hakkında kesin hiçbir şey bilinmemektedir, ancak 7 Ocak 1422'de ressamları da kapsayan Floransa loncasına bağımsız bir usta olarak katılmıştır.

Takma adı bir şakadır. Maso, Tommaso'nun kısaltmasıdır ve Masaccio, kabaca sakar ya da dağınık Tom anlamına gelir; belki de onu, kendisi de bir Tommaso olan ve little Tom anlamında Masolino adını alan eski iş ortağından ayırt etmek içindir. Vasari daha sonra onu her şeyden çok doğayı taklit ettiği için övmüştür: gerçekçi figürler, inandırıcı hareket, gerçek bir derinlik duygusu.

Çalışma hayatı yalnızca yaklaşık altı yıl sürmüştür. 1427 ya da 1428'de Roma'ya gitmiş ve 1428 yazında orada, 26 yaşında ölmüştür. Brunelleschi haberi duyduğunda, "Büyük bir kayıp yaşadık" dediği rivayet edilir. Brancacci Şapeli, onun günümüze ulaşan en büyük eser topluluğudur ve Tribute Money bunun merkezidir.

Masaccio ve Masolino aynı duvarlarda

Tribute Money'yi anlamanın en iyi yolu, onu aynı odadaki Masolino'nun eseriyle karşılaştırmaktır. Karşı duvara dönün ve aynı dönemde yapılmış olan Healing of the Cripple and Raising of Tabitha'ya bakın. Oradaki figürler zarif ve hafif işlenmiştir; ortadaki iki genç adam sanki bir geçit törenindeymiş gibi meydanda gezinir. Masolino arkalarında ince bir perspektif sokak kurar, ama insanlar ağırlıksız hissettirir.

Sonra tekrar Masaccio'ya dönün. Havarileri bir duvar gibi durur, pelerinlerinin kıvrımları ağırdır, gölgeleri yere düşer. İki ressam iskele üzerinde birlikte çalışmış ve neredeyse kesinlikle birbirlerine yardım etmişlerdir, ama duvarlarda mizaçları apaçık bellidir ve bu karşılaştırma şapelin keyfinin yarısıdır.

Ziyaretinizde onu görme

Şapel zemininden bakıldığında Tribute Money göz hizasının üzerinde, sunağa baktığınızda solda kalır. Onu tam karşıdan görmek için sol duvardan biraz geriye, şapelin sağ tarafına doğru durun. Önce vergi tahsildarının turuncu sırtını bulun, sonra İsa'yı, ardından işaret eden elleri takip ederek sola göle, sağa kapıya gidin.

Sonra onun altına, Masaccio'nun eserinin bitip Filippino Lippi'ninkinin başladığı Raising of the Son of Theophilus'a ve karşı duvardaki Masolino'nun Tabitha sahnesine bakın. Birlikte görüldüklerinde, bu üç eser Masaccio'nun bu odadaki birkaç yıllık çalışmasında resme ne kattığını anlatır.